Background Image

Wpływ produkcji pstrąga na środowisko naturalne

Wpływ produkcji pstrąga na środowisko naturalne

Produkcja ryb łososiowatych w Polsce rozpoczęła się w latach 60 zeszłego wieku. Początkowo stanowiła jedynie promil całkowitej produkcji ryb słodkowodnych w naszym kraju. Swój najszybszy wzrost osiągnęła w latach 90-tych by około 2006 roku stanowić już nieomal połowę produkcji wszystkich ryb słodkowodnych w Polsce.

Wraz ze wzrostem świadomości społeczeństwa oraz rosnącą wiedzą naukową, coraz częściej mówi się o innych niż finansowe kosztach produkcji. Bywa, że mówi się o kosztach społecznych, ale też o kosztach ekologicznych, kosztach które bezpośrednio ponosi środowisko. Koszty te w dużej mierze dotyczą produkcji przemysłowej, ale też coraz częściej wskazuje się na rolnictwo jako dziedzinę produkcji nie zawsze przyjaznej środowisku (np. emisja metanu przez fermy krów). Jak wygląda na tym tle produkcja pstrąga?

1. System hodowli pstrąga tęczowego

Pstrąg to ryba rzeczna lubiąca szybko płynące, dobrze natlenione wody. Jej hodowla możliwa jest tylko w takich właśnie warunkach. Stąd też przy produkcji tej ryby stosuje się stawy przepływowe imitujące warunki naturalne panujące w rzece.

  • Najstarszym i najpowszechniejszym z systemów stawów przepływowych jest system przepływowy, w którym woda przepływa przez zbiorniki hodowlane tylko raz i jest następnie odprowadzana na zewnątrz. Przepływ wody przez zbiorniki hodowlane dostarcza tlen dla ryb i odprowadza rozpuszczone i zawieszone odpady na zewnątrz systemu. Przed opuszczeniem obiektu hodowlanego woda przepływa przez system osadników i często filtrów lagunowych, tak by wracając do rzeki była równie czysta jak przy wpływaniu do obiektu. Dzięki postępom w technologii związanej z rybactwem możliwe jest już oczyszczanie wody nawet do stanu lepszego od panującego w rzece, z której woda jest pobierana.
  • Innym rodzajem systemów stawowych, które pojawiły się w produkcji pstrąga całkiem niedawno, są stawy z obiegiem wody półzamkniętym lub zamkniętym. Oznacza to, że tylko część wody wykorzystywanej do produkcji jest „wymieniana”, a pozostała część krąży w systemie zamkniętym. W przypadku systemów półzamkniętych dzienna wymiana wody wynosi powyżej 5% całkowitej jej ilości znajdującej się w obiekcie. W przypadku systemów zamkniętych pobór wody jest mniejszy od 5% całkowitej jej ilości wykorzystywanej do produkcji ryb. Oznacza to ni mniej ni więcej, że zapotrzebowanie na wodę takich systemów jest wielokrotnie mniejsze niż w przypadku klasycznego systemu przepływowego. W obiektach takich funkcjonują nowoczesne filtry mechaniczne oraz biofiltry, pozwalające na pełne oczyszczanie wody poprodukcyjnej, tak by mogła ona krążyć w systemie obejmującym stawy produkcyjne oraz osadniki i filtry. Wymaga to jednak dodatkowych nakładów energii oraz znacznej wiedzy i doświadczenia.

2. Pasza – wpływ jakości pasz na koszty środowiskowe produkcji ryb.

Podstawowym problemem ekologicznym każdej produkcji zwierzęcej jest usuwanie odchodów. W przypadku hodowli ryb uzyskuje się tym więcej odchodów im jest wyższy współczynnik pokarmowy paszy. I tak dla przykładu żywienie „mokrym pokarmem” (pocięte kawałki ryb) pozwala na osiągnięcie przyrostu 1kg ryby z każdych 5-10kg zadanego pokarmu. Oznacza to, że zdecydowana większość pokarmu zostanie wydalona zwiększając zanieczyszczenie wody i utrudniając jej oczyszczanie. Na szczęście problem ten został już całkowicie rozwiązany i współczesne pasze przeznaczone do produkcji pstrąga osiągają współczynniki pokarmowe bliskie 1, czyli z każdego 1kg paszy otrzymujemy 1kg przyrostu ryby. W przypadku pasz narybkowych zdarzają się i takie, które pozwalają na wyprodukowanie ponad 1kg ryby z 1 kg paszy. Nie trzeba dużej wyobraźni by stwierdzić, że żywione takimi paszami ryby wydalać będą znacznie mniej biogenów do środowiska. Stąd też wybór dobrej jakościowo paszy w obiekcie pstrągowym ma nie tylko wymiar ekonomiczny, ale i ekologiczny. Warto tutaj wspomnieć, że pstrąg tęczowy jest bodaj najlepiej scharakteryzowaną rybą pod kątem swych wymagań pokarmowych. To dzięki rozległej wiedzy na temat jego biologii możliwe stało się skomponowanie pasz, które nie tylko są przyjazne dla środowiska, ale pozwalają na szybki przyrost masy ciała ryb zwiększając dochodowość produkcji.

Ekologiczny wymiar produkcji pasz nie kończy się jednak na ich mniejszej uciążliwości dla środowiska wodnego po spożyciu przez ryby. W przypadku składników pasz również producenci zwracają uwagę na stosowanie takich komponentów, których zasoby naturalne nie są ograniczone. I tak w przypadku tranu rybiego, którego produkcja wiąże się z odłowami ryb morskich, stosuje się w paszach dla ryb jego zamienniki w postaci olejów roślinnych o tak dobranej kompozycji, by pokrywały zapotrzebowanie pokarmowe pstrągów. Również białko rybie w paszy częściowo suplementowane jest białkami roślinnymi. Wszystko po to, aby chronić środowisko naturalne nie tylko to znajdujące się w bezpośredniej bliskości hodowli, ale także te oddalone tysiące mil morskich od niego.

3. Oczyszczanie wody – systemy oczyszczania stosowane w produkcji ryb łososiowatych.

W przypadku gospodarstw rybackich jakość wody wypływającej z gospodarstwa podlega stałej kontroli. Jest to na tyle istotne, iż na jednym cieku, z którego pobierana jest woda, znajduje się często więcej niż jedno gospodarstwo. Z tego też względu w interesie wszystkich leży utrzymanie dobrej jakości wody wypływającej z jednego gospodarstwa, ponieważ staje się ona wodą wpływającą do drugiego gospodarstwa. Często na ciekach, przy których zlokalizowane są hodowle ryb, znajdują się także ujęcia wody pitnej. Jakiekolwiek więc zaniedbanie hodowcy związane z jakością wody odprowadzanej z gospodarstwa skutkować mogłoby natychmiastowym odebraniem pozwolenia wodno-prawnego. W związku z tym w przypadku hodowli ryb stosuje się kilkustopniowe systemy oczyszczania wody. Warto tutaj wspomnieć, że zdarzają się i sytuacje, w których woda wpuszczana na obiekt jest wstępnie oczyszczana. Jest to związane z tym, że jakość wody w wielu naszych rzekach nie pozwala na jej bezpośrednie zastosowanie w produkcji ryb łososiowatych.

Pierwszym etapem oczyszczania wody poprodukcyjnej jest jej oczyszczenie z cząstek stałych. Obecne na rynku mikrofiltry pozwalają na zatrzymanie zanieczyszczeń wielkości kilku mikronów. W praktyce oznacza to, że jedynie nieznaczna ilość zanieczyszczeń biologicznych jest przepuszczany do systemu oczyszczania wody, dzięki czemu systemy takie charakteryzują się wysoką wydajnością. Następnie, odseparowane cząstki stałe w postaci szlamu składowane są w specjalnych zbiornikach, skąd mogą być wywożone i wykorzystywane jako nawóz naturalny. Oczyszczona wstępnie woda kierowana jest z kolei na filtry biologiczne, gdzie zachodzą procesy nitryfikacji i denitryfikacji pozwalające na usunięcie nadmiaru azotu z wody. Kolejnym etapem jest system lagun pozwalający na wyeliminowanie fosforu z wody poprzez jego wbudowanie w tkankę roślin naczyniowych występujących w systemie laguny. Laguny, bogate w fito i zooplankton, to także doskonałe miejsce do podchowu narybku innych ryb, dzięki czemu nie tylko poprawia się zdolność akumulacji biogenów w lagunie, ale i całkowita produkcja rybacka na obiekcie. Można także na wodach poprodukcyjnych prowadzić produkcję roślinną, co pozwala nie tylko na eliminację azotu i fosforu, ale i otrzymanie dodatkowego dochodu w gospodarstwie. Obecnie na świecie testowanych jest wiele gatunków roślin możliwych do zastosowania w takiej dodatkowej produkcji. W ocenie Duńczyków irysy mogą być w niedalekiej przyszłości kojarzone z pstrągiem, gdyż ich produkcja na wodach poprodukcyjnych stawów pstrągowych przynosi bardzo obiecujące efekty.

4. Nowoczesna produkcja ryb łososiowatych – idea i rzeczywistość.

Produkcja ryb jest specyficzną gałęzią rolnictwa. Zakres wiedzy hodowcy ryb musi bowiem obejmować bardzo szeroki zakres wiedzy dotyczącej specyfiki warunków środowiska wodnego. Wiedza jest więc tutaj pierwszym najważniejszym czynnikiem warunkującym sukces bądź jego brak przy wyborze tej gałęzi produkcji. Obok wiedzy czysto biologicznej konieczna jest także znajomość specyficznej technologii. Jednym z pierwszych problemów, które rozwiązać musi każdy z hodowców ryb, jest właśnie wpływ jego produkcji na środowisko naturalne. Hodowcy ryb to bardzo często pasjonaci, dla których nie istnieje granica między życiem prywatnym i pracą. To dzięki takiemu podejściu do produkcji ryb, obecnie akwakultura jest najintensywniej rozwijającą się gałęzią produkcji rolniczej na świecie. Pomimo kryzysu całkowita wartość produkcji w akwakulturze stale rośnie. Wzrost ten jest w znacznej mierze spowodowany coraz powszechniejszą produkcją ryb łososiowatych. Jest to możliwe nie tylko dzięki prozdrowotnym właściwościom mięsa rybiego. Przyczynia się do tego także olbrzymi potencjał kryjący się w produkcji rolnej nie obciążającej dodatkowo środowiska naturalnego. Przy prawidłowo prowadzonym gospodarstwie rybackim środowisko znajdujące się w jego otoczeniu nie tylko nie ponosi kosztów ekologicznych, ale i odnosi pewne korzyści.

 

Radosław Kowalski

Instytut Rozrodu Zwierząt i Badań Żywności PAN w Olsztynie

Przejdź do góry strony